Van Gogh Beleeftuin

Het in 2024 bij Baroniepoort en Recreatieboerderij De Menmoerhoeve in Etten-Leur gehouden project 'Vaas met 15 zonnebloemen' kreeg dit jaar een vervolg. Niet met een eenjarig project, maar met een meerjarige invulling: de Van Gogh Beleeftuin. Doel is om de biodiversiteit te versterken en de bezoekersbeleving te vergroten. De toegang is het jaar rond gratis.

Klopt! In de winter is er in de tuin wat minder te zien. Maar er valt wel veel te vertellen. Daarom starten we met een serie blogs waarin we allerhande wetenswaardigheden over de tuin voor het voetlicht brengen. Interessante en leerzame wist-je-datjes. Leuk om te weten én om door te vertellen!

Aflevering 1: De wilg.
Daar valt veel over te vertellen. Wilgen vormen de basis van het labyrint (doolhof) in de beleeftuin. Waarom is er voor wilgen gekozen? Wat heeft dat met Van Gogh te maken? En: klopt het dat wilgen een geneeskrachtige werking hebben? Kees van Dun zocht het uit.
- Je leest het hier>>
- Download het artikel hier>>

Aflevering 2: Vallende bladeren, herfst en winter
Vallende bladeren zijn hét symbool van de herfst. Van Gogh maakte er twee schilderijen over. Je ziet dat de bomen hun blad verliezen en als het ware in winterslaap gaan. Maar niet allemaal. Kees van Dun vertelt hoe dat zit.
- Je leest het hier>>
- Download het artikel hier>>

Beleeftuin
De Van Gogh Beleeftuin bestaat uit: een paardenweide, een vlindertuin, een paddenpoel, een fruitlaan (appel- en perenbomen, bramen, frambozen, druiven), bloemstroken voor de bijtjes, vlinders en overige insecten, stroken zonnebloemen en dahlias's en Vincents Labyrint (doolhof) op basis van levende wilgentenen.

Begin 2025 is gestart met de aanleg van de Van Gogh Beleeftuin. Waarom Van Gogh? De wereldberoemde Vincent Van Gogh is in Etten-Leur zijn kunstenaarscarrière begonnen. Zo'n beetje alles op de akker is of wordt opgebouwd rondom het thema Van Gogh. Wat hij zag, noemde in zijn brieven, tekende en schilderde.

Vlindertuin en houtwal
Onlangs is een van de vrijwilligers gestart met een herinrichting van de vlindertuin. Grote bomen en struiken zijn verwijderd voor meer lichtinval. Dan groeien de struiken en bloemen waar vlinders op af komen nu eenmaal beter. Al het verwijderde hout is gebruikt voor het maken van een houtwal. Deze vormt een geschikte leefomgeving voor veel verschillende soorten planten, dieren en insecten.

De vlindertuin bestaat uit verschillende zogenoemde waardplanten. Waardplanten zijn planten waar een organisme van leeft en van leeft. Ze zijn belangrijk voor de vlinders om eitjes op te leggen en voor de rupsen om van te eten. Voorbeelden zijn Grote brandnetel (een waardplant is voor de rupsen van Dagpauwoog) en de Kleine vos. Verder groeien er struiken en bloemen die waardevol zijn als voedselbron voor vlinders.
Luister naar een audiofragment waarin Pieter-Jan meer vertelt over de vlindertuin.

Ook nieuw in 2026
Eind vorig jaar zijn in de Beleeftuin - helemaal achteraan - stroken met verschillende wintergranen ingezaaid. Met een beetje geluk ontstaat zo richting zomer een korenveld. En ook bij een korenveld dachten wij natuurlijk aan Van Gogh. 'Korenveld met kraaien' is één van de beroemdste schilderijen van Van Gogh. Het was ook een van de laatste werken van de kunstenaar, geschilderd in juli 1890.
Dit bracht ons op het idee om boven het korenveld een aantal kraaien te laten vliegen. Geen echte natuurlijk, maar wel net echt. Het resultaat is verbluffend. Kom maar eens kijken.

Knotwilgen en haagplanten
Bij De Menmoerhoeve staan vele tientallen knotwilgen. Het waren de favoriete bomen van Van Gogh, hij tekende en schilderde ze regelmatig. In de winter en vroege voorjaar van 2024/2025 zijn de wilgen geknot. De dikke takken en dunne tenen zijn gebruikt voor het aanleggen van het labyrint. Duizenden kale - maar veelal nog steeds levende - takken en tenen zijn 1 voor 1 de grond in gestopt. In de winter is het doolhof 'kaal', maar vanaf het voorjaar prachtig groen. De hoofdentree tot het doolhof bevindt zich aan de fruitlaan. Zie jij kans om het uitkijkpunt te bereiken (en de weg terug te vinden)?

Rondom het labyrint zijn 5 verschillende - streekeigen - soorten haagplanten geplant: haagbeuk, wilde liguster, gele kornoelje, kardinaalsmuts en mispel.
Uiteraard hebben zowel de haag als het labyrint een paar jaar de tijd nodig om zich goed te ontwikkelen.

Bloemenranden
Verspreid over de gehele akker worden dit voorjaar weer bloemenranden ingezaaid met ruim 30 soorten bloemen die aantrekkelijk zijn voor bijen, hommels, vlinders en andere insecten. Hopelijk hebben we komend jaar iets minder last van onkruid, zoals melde / ganzevoet en perzikkruid. Waarheen echt hinderlijk is voor de beleving gaan we het weer handmatig verwijderen. Want uiteraard gebruiken we geen chemische middelen.

Zonnebloemen
Ook worden er begin zomer verspreid over de akker weer zo'n 12 verschillende soorten zonnebloemen ingezaaid, soorten die je bijna nergens anders zult zien (als de slakken en konijnen er niet teveel van snoepen).

Zonnebloemen: 
Astra Yellow Brown, Claret, Lemon Cutie, Lemonade, Velvet Queen, Shock-o-Lat, Astra Rose Queen, Double Sun King / Teddy Bear, Vanilla Ice, White Life, Gold Life, Sun Fill Purple, Irish Eyes en Dancing Sun.

Dahlia's
In samenwerking met Corso Zundert komen er ook weer zo'n 30 verschillende soorten dahlia's (7 kleuren).

Geplant worden:
Fabienne geel, Ralpie, Golden Scepter, Diamond Paars, Yvanetti, Purple Fox, Linda's Baby, Viking, Arabian Night, White Aster, Stolz van Berlin, Eveline, Souvenir D éte, Senior darkness 6, Golden Eye, Dark Spirit, Sandra, Black Diamond, My Love, Beatrice, Caramel Antique, Red Fox, Salsa, Yellow Haeven, Save Shot, Gipsy Night, Snow Cap, Sweet Fabienne, Winterswijk en Stratos.

Fruit
Ook zijn er diverse fruitstruiken geplant en herplant: bramen, frambozen, druiven, rode bes en zwarte bes. Deze winter gaan we hiermee verder.

Paddenpoel
Het bootje met een Van Gogh tafereel is uit de poel verwijderd, maar keert uiteraard komend voorjaar terug. De lisdodde aan de waterkant hebben we flink uitgedund, zodat er vanaf het wandelpad meer zicht is op de poel.

In de poel leven allerlei kikkers, padden, salamanders, libelles en kleine visjes. Maar de poel is ook een belangrijke drinkplaats voor vogels, insecten en vleermuizen.
Pieter-Jan vertelt er meer over in dit audiofragment.

Nieuw aangeplant begin 2026 langs de fruitlaan bij de poel: vier maal Prunus Dulcis 'Makako'. Het zijn specifieke cultivaren van de amandelboom, gewaardeerd om zijn vroege, rijke bloei in zachtroze bloesem en zelfbestuivende vruchtproductie.
Het beroemdste werk van Van Gogh in deze categorie is "Amandelbloesem" (1890), een iconisch schilderij dat nieuw leven symboliseert, geschilderd als geboortegeschenk voor zijn neefje, Vincent Willem. Hij was gefascineerd door bloeiende takken tegen een blauwe lucht, sterk beïnvloed door de Japanse prentkunst, en schilderde meerdere varianten, waaronder een jongere boom uit 1888, naast zijn bekendste werk uit het gesticht in Saint-Rémy.

Amandelbloesem (1890): Het meest bekende werk, geschilderd ter ere van de geboorte van zijn neefje, de zoon van zijn broer Theo. Het is een symbool van nieuw leven en een van zijn meest persoonlijke werken, met invloeden uit de Japanse prentkunst.
Amandelboom in bloei (1888): Een ander schilderij uit een eerdere periode (april 1888), met een jonge boom en een meer gestileerde weergave van de bloesems tegen de lucht.

Waarom amandelbomen?
Ze zijn een symbool van nieuw leven: de amandelboom bloeit al vroeg in de lente, wat het een krachtig symbool maakte voor geboorte en hoop, vooral gezien de context van de geboorte van zijn neefje.
Japanse invloed (Japonisme): Van Gogh bewonderde Japanse kunst, wat zichtbaar is in de scherpe contouren en de plaatsing van de boom in het beeldvlak.
Kortom, amandelbomen waren een belangrijk en geliefd onderwerp voor Van Gogh, met "Amandelbloesem" als het meest herkenbare resultaat van deze fascinatie.

Mini-expositie
Onder de overkapping bij de paddenpoel is een mini-expositie te zien. Op basis van foto's van diverse werkzaamheden door de vrijwilligers in de tuin zijn met ChatGPT reproducties in Van Gogh-stijl gemaakt.

- Bekijk hier de video van de aanleg en het resultaat op Youtube>>
- Bekijk hier de video van de aanleg, het resultaat en de druivenoogst op Youtube>>
- Bekijk hier de reportage van de officiële opening bij ZuidWestTV>>

Dit natuurproject wordt mogelijk gemaakt door:
De Menmoerhoeve, vrijwilligers, Gemeente Etten-Leur, LandStad De Baronie, Van Gogh Nationaal Park, Brabants Landschap, Lionsclub Etten-Leur, Rotary Etten-Leur, Corso Zundert en Takii Europe.

Giften zijn welkom
Bij de entree van het labyrint staat een giftenbus voor de vrijwilligers.

Vrijwilligers: ook welkom
Wil je zo nu en dan als vrijwilliger eens meehelpen? Welkom!
Neem contact op met Pierre van Damme: p.vandamme@ziggo.nl, 06-22115501